Ο αυστηρός αντικαπνιστικός νόμος που έκλεισε προ ημερών ένα χρόνο εφαρμογής στην Ελλάδα μας δίνει την αφορμή να θυμηθούμε ότι αυτή η εξαιρετικά βλαβερή συνήθεια διαδόθηκε στις γυναίκες στο όνομα της απελευθέρωσης
Το 1928, ο George Washington Hill, πρόεδρος της μεγαλύτερης εταιρείας παραγωγής τσιγάρων των ΗΠΑ American Tobacco Company, βλέποντας ότι η αγορά των αντρών ήταν κορεσμένη, σκέφτηκε να στοχεύσει αυτή των γυναικών.Το κυριότερο εμπόδιο που αντιμετώπιζε ήταν ότι, αν και οι γυναίκες είχαν προσφάτως κερδίσει το δικαίωμα ψήφου, η κοινή γνώμη θεωρούσε ανεπίτρεπτο το να καπνίζουν δημοσίως (και ορισμένες γυναικείες οργανώσεις ακόμα και ιδιωτικά).
Ο Hill για να επεκτείνει τις πωλήσεις της μάρκας Lucky Strike, απεύθυνε στον Bernays το ερώτημα: ‘Πώς μπορούμε να κάνουμε τις γυναίκες να καπνίζουν δημοσίως; Καπνίζουν ιδιωτικά, αλλά αφού περνάνε τον μισό τους χρόνο εκτός σπιτιού αν τις κάνουμε να καπνίζουν σε εξωτερικούς χώρους, θα διπλασιάζαμε την γυναικεία αγορά μας. Αν ανοίξω αυτή την αγορά, θα είναι σαν να ανοίγω ένα νέο χρυσωρυχείο στην αυλή μου!’
Ο Abraham Brill ήταν ο πρώτος ψυχαναλυτής που εξάσκησε το επάγγελμα στις Ηνωμένες Πολιτείες και ο πρώτος μεταφραστής του Sigmund Freud στην αγγλική γλώσσα.Ο δημοσιοσχετίστας προσέφυγε στον ψυχαναλυτή που του είπε: ‘Σήμερα, η χειραφέτηση των γυναικών έχει καταστείλει πολλές από τις θηλυκές επιθυμίας τους. Όλο και περισσότερες γυναίκες κάνουν τις ίδιες δουλειές με τους άνδρες. Πολλές δεν κάνουν παιδιά και σε κάθε περίπτωση κάνουν λιγότερα. Τα θηλυκά χαρακτηριστικά συγκαλύπτονται. Τα τσιγάρα, που τις εξομοιώνουν με τους άνδρες, γίνονται πυρσοί της ελευθερίας.'
Ο Bernays άδραξε όχι μόνο το πνεύμα αλλά και το γράμμα των λεγόμενων του Brill…
Η «Πασχαλινή Παρέλαση» είναι ένα χαρακτηριστικά αμερικάνικο ανεπίσημο πολιτιστικό γεγονός που συνίσταται από μια εορταστικό περίπατο την Κυριακή του Πάσχα, όπου οι συμμετέχοντες σουλατσάρουν ντυμένοι με μοδάτα ενδύματα (με έμφαση στα καπέλα). Είναι χαρακτηριστικό ότι η εκδήλωση είναι στενά συνδεδεμένη με την 5η Λεωφόρο της Νέας Υόρκης, που θεωρείται ένας από τους πιο ακριβούς και κομψούς δρόμους στον κόσμο.
Στο απόγειό της εκδήλωσης στις 31 Μαρτίου του 1929 μια νεαρή γυναίκα ονόματι Bertha Hunt έβγαλε και άναψε ένα τσιγάρο Lucky Strike. Δεν γνωρίζουμε ποιες θα ήταν οι συνέπειες του γεγονότος αν οι δημοσιογράφοι δεν είχαν ενημερωθεί εκ των προτέρων για τις ενέργειές της μέσω των δελτίων τύπου, που τους είχε αποστείλει ο Bernays.
Καθώς περπατούσε και κάπνιζε η Hunt δήλωνε στον Τύπο ότι αυτή η ιδέα της ήρθε όταν ένας άντρας στο δρόμο της ζήτησε να σβήσει το τσιγάρο που κάπνιζε. ‘Το συζήτησα με τις φίλες μου και αποφασίσαμε ότι ήταν καιρός να γίνει κάτι για αυτή την κατάσταση.’
Έξι νέες γυναίκες ακολούθησαν την Bertha εκείνη την ημέρα στην Πέμπτη Λεωφόρο, κραδαίνοντας τους πυρσούς της ελευθερίας τους.
Το φύλλο των New York Times της επόμενης (με ημερομηνία συμπτωματικά αλλά όχι αταίριαστα) 1η Απριλίου 1929 περιέχει άρθρο με τίτλο "Ομάδα Κοριτσιών Ρουφάνε Τσιγάρα Ως Χειρονομία Ελευθερίας".
Αυτό που δεν αναφερόταν πουθενά ήταν ότι η Hunt ήταν η γραμματέας του Bernays κι ότι οι υπόλοιπες είχαν προσληφθεί από τον ίδιο όπως και κάποιοι φωτογράφοι που τον προμήθευσαν με το οπτικό υλικό που πάραυτα προμήθευσε στις εφημερίδες.
Οι δημοσιεύσεις προκάλεσαν τεράστιο ντόρο σε ολόκληρη τη χώρα.
Η πασίγνωστη φεμινίστρια της εποχής Ruth Hale δήλωσε ‘Γυναίκες ανάψτε ακόμα μία δάδα ελευθερίας! Καταπολεμήστε ένα ακόμα σεξουαλικό ταμπού!’Καθώς οι γυναίκες σε όλη την Αμερική και σύντομα στην υπόλοιπη Δύση υιοθέτησαν το νέο σύμβολο της χειραφέτησής τους ο Bernays αποδείχτηκε πολύ παραπάνω από άξιος για την αστρονομική για την εποχή αμοιβή των 25.000 δολαρίων που εισέπραξε.
ΜΙΑ ΠΑΜΠΑΛΑΙΑ ΠΡΟΚΑΤΑΛΗΨΗ ΕΞΟΒΕΛΙΣΤΗΚΕ 
Τα αποτελέσματα των "Πυρσών της Ελευθερίας" μπορεί να ήταν έξοχα για την καπνοβιομηχανία αλλά σε λίγες δεκαετίες αποδείχτηκε ότι ήταν το ίδιο καλά και για την βιομηχανία υπηρεσιών υγείας και τα γραφεία κηδειών κι έτσι οι δυτικές αγορές έγιναν ολοένα και πιο ευάλωτες στην κρατική ρύθμιση και σε ένα διογκούμενο κίνημα κατά του καπνίσματος με αποτέλεσμα οι πωλήσεις στις Ηνωμένες Πολιτείες να μειωθούν από 607,2 σε 485 δισεκατομμύρια τσιγάρα από το 1975 έως το 1994.
Παρόλα αυτά την ίδια περίοδο, η παραγωγή αυξήθηκε κατά 11%.
Πώς συνέβη αυτό το παράδοξο;
Η απάντηση είναι ότι οι εταιρείες άρχισαν να στρέφονται σε αγορές με πιο χαλαρό νομικό πλαίσιο δηλαδή αρχικά σε αυτές των λιγότερο αναπτυγμένων δυτικών χωρών και μετά την πτώση του υπαρκτού σοσιαλισμού στης Ανατολικής Ευρώπης με αποτέλεσμα οι εξαγωγές από τους κολοσσούς του κλάδου Philip Morris, R.J. Reynolds και Brown & Williamson να εκτοξευτούν από τα 50 δισεκατομμύρια στα 220 δισεκατομμύρια τεμάχια μεταξύ 1975 και 1994.
Ένα από τα κυριότερα επικοινωνιακά εργαλεία ήταν πάλι η ‘απελευθερωτική’ συμβολική αξία του καπνίσματος και μάλιστα για τις γυναίκες σε κοινωνίες που συντελούνται πολύ ταχείες πολιτιστικές, κοινωνικές και πολιτικές αλλαγές.
Στην Ισπανία μετά την πτώση του καθεστώτος Franco, οι διαφημίσεις για την μάρκα Kim στη δεκαετία του 1980 είχαν σύνθημα 'Λοιπόν, έτσι είμαι εγώ'
Στην Ουγγαρία 'Πρώτα η Κυρία'
Είναι χαρακτηριστικό ότι μια διαφήμιση για τη μάρκα West (Δύση) στη Λιθουανία είχε ακριβώς το ίδιο θέμα με την περίφημη αμερικάνικη διαφήμιση που έτρεχε στην Αμερική για τη μάρκα Tareyton από το 1961 έως το 1983 καθώς αμφότερες υπαινίσσονταν ότι οι καπνίστριες είναι αποφασισμένες να υποστούν ακόμα και φυσική βία για να υπερασπιστούν το δικαίωμά τους να καπνίζουν.
West κανείς δεν θα με πάρει μακριά
Εμείς οι καπνιστές του Tareyton προτιμάμε να αγωνιστούμε παρά να το εγκαταλείψουμε
Το τσιγάρο με τη γεύση που αξίζει να αγωνιστείς!
Τα αποτελέσματα ήταν εντυπωσιακά!
Το ποσοστό καπνίσματος στις Ισπανίδες αυξήθηκε από 17% το 1978 σε 27% το 1997. Στην πρώην Ανατολική Γερμανία μεταξύ 1993 και 1997 το ποσοστό καπνίσματος γυναικών ηλικίας 12 έως 25 ετών ανέβηκαν από 27% σε 47% (και υπερέβη αυτό των νεαρών ανδρών που ανέβηκε από 38% σε 45%).
Γενικότερα σύμφωνα με έκθεση του 1997 του Παγκόσμιου Οργανισμού Υγείας Tobacco or health: a global status report οι πρώην σοσιαλιστικές χώρες της Κεντρικής και Ανατολικής Ευρώπης έφτασαν να παρουσίαζαν τα υψηλότερα ποσοστά γυναικείου καπνίσματος στον κόσμο.
Καθώς πάντως και σε αυτές τις χώρες (όπως στην Ελλάδα) οι αντικαπνιστικοί νόμοι γίνονται όλο και πιο αυστηροί η βιομηχανία στρέφεται προς τις αγορές του αναπτυσσόμενου κόσμου… και νομίζω ότι ξέρω πώς θα προωθήσει τα προϊόντα της.
ΝΑ ΕΙΣΑΙ Ο ΕΑΥΤΟΣ ΣΟΥ