ΤΟ ΠΡΟΒΛΗΜΑ ΜΕ ΤΙΣ ΛΑΘΟΣ ΔΗΜΟΣΚΟΠΗΣΕΙΣ: ΕΝΕΡΓΟΠΟΙΩΝΤΑΣ ΤΟ ΣΠΙΡΑΛ ΤΗΣ ΣΙΩΠΗΣ ΕΠΗΡΕΑΖΟΥΝ ΤΟ ΕΚΛΟΓΙΚΟ ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑ

Η Σπείρα ή Σπιράλ της Σιωπής (Die Schweigespirale) είναι μια θεωρεία που πρότεινε το 1980 η Γερμανίδα πολιτική επιστήμων Ελίζαμπεθ Νόελλε-Νόιμαν (1916 – 2010) και ήταν συμπέρασμα των προβληματισμών της, που ξεκίνησαν με τα απροσδόκητα αποτελέσματα των γερμανικών εκλογών του 1965. Τότε αν και οι δημοσκοπήσεις για την πρόθεση ψήφου έδειχναν μέχρι την τελευταία στιγμή ότι τα δύο μεγάλα κόμματα των Χριστιανοδημοκρατών και των Σοσιαλδημοκρατών έδιναν έναν αμφίρροπο αγώνα το CDU/CSU τελικά κέρδισε με διαφορά εννέα ποσοστιαίων μονάδων.

Η θεωρεία λέει ότι το κόμμα που ο μέσος πολίτης νομίζει ότι θα υπερισχύσει (η παράσταση νίκης) προσελκύει μαζικά τους αναποφάσιστους αλλά προκαλεί και αποσκιρτήσεις από το αντίπαλο στρατόπεδο.

Η θέση της επιβεβαιώθηκε πανηγυρικά στις αμερικανικές εκλογές του 1980. Αν και οι δημοσκοπήσεις έδειχναν πάλι μέχρι το τέλος ότι η πρόθεση ψήφου ήταν μοιρασμένη μεταξύ του προέδρου Τζίμμυ Κάρτερ η παράσταση νίκης ευνοούσε τον διεκδικητή Ρόναλντ Ρέιγκαν, ο οποίος τελικώς επικράτησε σαρωτικά.

Η Νόελλε-Νόιμαν (για να ερμηνεύσει το πώς ο απλός μέσος άνθρωπος είναι σε θέση να αισθάνεται με τόση μεγάλη ακρίβεια το προς τα πού γέρνει η κοινή γνώμη) έφτασε να προτείνει την ύπαρξη ενός οιονεί στατιστικού οργάνου, που παρέχει στο άτομο αξιόπιστες πληροφορίες για το πού φυσά ο άνεμος. Την μεγάλη ποσότητα ενέργειας που απαιτείται να δαπανήσει για να κάνει τη συλλογή και επεξεργασία των ενδείξεων του περιβάλλοντός του το άτομο την θεωρεί ένα τίμημα που αξίζει να καταβάλει μπροστά στον φόβο να ρισκάρει την απόρριψη, την περιφρόνηση, την μοναξιά... Το μέσο άτομο αισθάνεται έναν έντονο φόβο απομόνωσης όταν πρεσβεύει απόψεις που βρίσκονται στην μειοψηφία. Έτσι αυτοί που τις φέρουν προτιμούν να μην τις εκδηλώνουν κι η φωνή της πλειοψηφίας ακούγεται όλο και περισσότερο όλο και δυνατότερα με αποτέλεσμα το φαινόμενο να παίρνει σπειροειδή μορφή.

Όλα αυτά θα ήταν μια θεωρεία πολιτικής επιστήμης (για πολλούς η πιο σημαντική του 20 αιώνα) αν δεν ερχόταν με την ανησυχαστική παρατήρηση ότι το ‘όργανο’ αυτό μπορεί να παραπλανηθεί και να χειραγωγηθεί από τα media που βρίσκονται στην προνομιακή θέση του ‘μεσάζοντα’ ανάμεσα στην πραγματικότητα και το άτομο, στο οποίο προμηθεύουν τα δεδομένα που καλείται να επεξεργαστεί.

Όπως δηλώνει η Νόελλε-Νόιμαν: ‘Δεν έχω εντοπίσει κανένα σπιράλ σιωπής που να μην είναι σύμφωνο με την γενική κατεύθυνση που ακολουθούν τα media... Αυτά είναι που εφοδιάζουν τους ανθρώπους με τις λέξεις και τις φράσεις που μπορούν να χρησιμοποιήσουν για να υποστηρίζουν μια θέση. Αν οι άνθρωποι δεν είναι σε θέση να βρούνε σύγχρονες, συχνά χρησιμοποιούμενες εκφράσεις που να υποστηρίζουν την θέση τους ολισθαίνουν στην σιωπή και τελικά καταλήγουν πρακτικά μουγκοί...’